Sheehan Sendromu (Doğum Sonrası Hipofiz Yetmezliği): Belirtiler, Nedenler, Tanı ve Tedavi

Sheehan sendromu nedir?

Sheehan sendromu, doğum sırasında yaşanan ağır kanama nedeniyle hipofiz bezinin zarar görmesidir. Sheehan sendromu bir hipofiz yetmezliği (hipopitüitarizm) türüdür.

Ağır kan kaybı hipofiz bezini oksijensiz bırakır ve bezdeki dokunun bir kısmı ölür. Hipofiz bezi beynin tabanında bulunur. Hipofiz bezi büyümeyi, anne sütü üretimini, üreme işlevlerini, tiroid bezini ve böbreküstü bezlerini uyaran hormonlar üretir. Hipofiz bezi diğer bezlere de hormon salgılamalarını söylediği için bir ana bez gibi çalışır; beyin, üreme sistemi, kaslar, cilt, enerji ve ruh hali üzerinde etkilidir.

Doğum bakımındaki ilerlemeler sayesinde Sheehan sendromu günümüzde nadir görülür. Doğumda hayatı tehdit eden kanamayı önleyecek acil bakımın yetersiz olduğu yerlerde daha sık görülür. Doğum sonrası hipofiz yetmezliği ya da doğum sonrası hipofiz nekrozu olarak da adlandırılır.

Belirtileri nelerdir?

Emzirememe ya da doğumdan sonra sütün hiç gelmemesi görülebilir. Adet kanaması olmayabilir ya da adetler düzensizleşebilir. Kasık ve koltuk altında kıl kaybı görülebilir.

Yorgunluk, enerji düşüklüğü ve dikkat toplamada güçlük olabilir. Tansiyon düşük olabilir.

Vajina duvarının incelmesi ve kuruluk cinsel ilişkiyi ağrılı hale getirebilir. Memelerde küçülme, cinsel istekte azalma ve kuru cilt görülebilir.

Emzirememe dışındaki belirtiler doğumdan sonra yıllarca ortaya çıkmayabilir. Belirtiler bazen hemen fark edilir, bazen de aylar ya da yıllar içinde yavaş yavaş gelişir. Bazı kadınlar belirtileri ameliyat, enfeksiyon ya da yaralanma gibi stresli bir olay yaşayana kadar fark etmez; vücut yeterli stres hormonu (kortizol) üretemediği için böbreküstü krizi gelişebilir.

Süt hormonu (prolaktin) eksikliği doğumdan sonra anne sütü üretimini azaltır ya da tamamen ortadan kaldırır. Tiroidi uyaran hormonun eksikliği tiroid bezinin az çalışmasına yol açar; üşüme, kilo alma, kabızlık ve kuru cilt görülebilir. Böbreküstü bezini uyaran hormonun (ACTH) eksikliği yorgunluk, düşük tansiyon ve kan şekeri düşüklüğüne yol açar; bu, hipofiz hormon eksikliklerinin en ciddisidir.

Nedenleri ve risk etkenleri

Sheehan sendromuna doğum sırasında yaşanan ağır kan kaybı yol açar. Hipofiz bezi gebelikte büyür, hatta iki katına çıkabilir; bu büyüme onu oksijen yetersizliğine karşı daha savunmasız kılar. Genellikle hayatı tehdit eden düzeyde kan kaybıyla birlikte tansiyonda ciddi düşüş ya da şok yaşanmış olması gerekir.

Çoğul gebelik (ikiz, üçüz) ve plasenta sorunları doğumda ağır kanama ve Sheehan sendromu riskini artırır. İri bebek doğurmak, preeklampsi ve vakum ya da forseps yardımıyla doğum da risk etkenleri arasındadır. Sheehan sendromu anne babadan kalıtımla geçmez.

Nasıl tanı konur?

Doktor önceki doğumlardaki kan kaybını ve sonrasındaki belirtileri, örneğin süt üretememeyi ya da adet görmemeyi sorar. Hipofiz bezinin işleviyle ilgili hormon düzeylerini ölçmek için kan testleri yapılır. Hipofizin nasıl yanıt verdiğini görmek için bezi uyaran bir ilaç ya da iğne verilerek uyarı testleri yapılabilir.

Tiroid ya da böbreküstü bezi gibi başka bir bezde hormon eksikliği araştırılırken doktor hipofiz bezinin yetersiz çalışma olasılığını da göz önüne alır. Tümör gibi başka hipofiz sorunlarını dışlamak için MR çekilir. MR sonucu net değilse BT istenebilir.

Tedavi

Tedavi, vücudun artık üretemediği hormonların yerine konmasıdır (hormon replasman tedavisi). Tiroid ve böbreküstü hormonlarının ömür boyu alınması gerekir.

Kadınlık hormonları en az normal menopoz yaşına kadar kullanılır; adetleri düzenlemeye ve erken menopoz yakınmalarını hafifletmeye yardımcı olur. Bazı hormonlar yumurtlamaya yardımcı olarak gebe kalmayı kolaylaştırabilir.

Ameliyat gibi stresli durumlarda böbreküstü hormonu yerine konan ilacın dozunun ayarlanması gerekebilir. Büyüme hormonu kas kütlesi ve kemik yoğunluğuna yardımcı olabilir.

Tedavi ve düzenli kontroller genellikle bir endokrinoloji uzmanıyla yürütülür; hormon düzeyleri düzenli kan testleriyle izlenir.

Seyir ve olası sorunlar

Erken tanı ve tedaviyle gidişat çok iyidir. Tedaviyle yaşam süresi değişmez; ancak tedavi ömür boyu sürer. Pek çok kadın tanıdan sonra yakın izlemle başarılı gebelikler geçirebilir.

Tedavi edilmezse Sheehan sendromu hayatı tehdit edebilir. Düşük tansiyon, kilo ya da kas kaybı, adet düzensizliği ve yeniden gebe kalmada güçlük görülebilir. Yaşamın ilerleyen dönemlerinde gelişen böbreküstü krizi hayatı tehdit edebilir.

Önlenebilir mi?

Doğumda ağır kan kaybı çoğu zaman uygun tıbbi bakımla önlenebilir; bunun dışında Sheehan sendromu önlenemez. Risk taşıyorsanız doktorunuz acil durumda hızlı bakım alabilmeniz için tıbbi uyarı bilekliği takmanızı isteyebilir.

Doktora sorabileceğiniz sorular

• Hangi hormonlarıma bakılacak?
• Ameliyat ya da ağır hastalık sırasında ilacım nasıl ayarlanmalı?
• Tıbbi uyarı bilekliği takmam gerekir mi?
• Yeniden gebe kalmak istersem nelere dikkat etmeliyim?

Sık sorulan sorular

Sheehan sendromu kalıtsal mı?

Hayır; anne babadan geçmez, doğumdaki ağır kan kaybından kaynaklanır.

Belirtiler ne zaman ortaya çıkar?

Sütün gelmemesi erken fark edilir; diğer yakınmalar aylar, hatta yıllar sonra belirginleşebilir.

Tedavi ömür boyu mu sürer?

Evet; tiroid ve böbreküstü hormonlarının yerine konması kalıcıdır, ama tedaviyle beklenen yaşam süresi kısalmaz.

Tanıdan sonra yeniden gebe kalınabilir mi?

Pek çok kadın yakın izlemle başarılı gebelik geçirebilir; bazı hormon tedavileri yumurtlamaya yardımcı olabilir.

Böbreküstü krizi nedir?

Vücudun strese yanıt veren hormonu yeterince üretemediği, yıllar sonra da ortaya çıkabilen ve yaşamı tehdit eden bir durumdur.

Önlenebilir mi?

Doğumdaki ağır kanamanın uygun bakımla önlenmesi dışında bilinen bir korunma yolu yoktur.