Obsesif Kompulsif Bozukluk ile İlgilendiğini Belirten Doktor ve Uzmanlar

Obsesif Kompulsif Bozukluk hakkında

• Nedir?

  Kaynaktaki örnek: Kapı kolu gibi şeylere dokunarak kirleneceğinden ya da hastalık kapacağından endişe eden (obsesyon) bir kişi, her dokunuştan sonra elini belirli sayıda ya da belirli bir süre yıkamadan temizlendiğini düşünmeyebilir (kompulsiyon).

  Herkes bazen bazı şeyleri yeniden düşünür ya da kontrol eder; tekrarlanan her düşünce obsesyon, her alışkanlık kompulsiyon değildir. Temiz ve düzenli olmak tek başına hastalık sayılmaz. OKB'li kişiler ise çoğunlukla aşırı olduklarını bilseler bile bu düşünce ve davranışları kontrol edemez, bunlara çok zaman harcar ve günlük yaşamda önemli sorunlar yaşar.

  Ne kadar yaygın? Araştırmalarda OKB'nin her 100 kişiden 2–3'ünde görüldüğü saptanmıştır. Genellikle ergenlik ve erken erişkinlik döneminde, 20'li yaşlarda başlar.

• Belirtiler ve bulgular

  Obsesyon ve kompulsiyonlar toplumdan topluma, kültürden kültüre değişebilir. En sık görülen tip temizlik / bulaş tipidir.

  Temizlik / bulaş: mikrop, hastalık kapma ya da kirlenme düşüncesi; buna karşı el yıkama, duş ya da banyo, elbise değiştirme ve yıkama, yüzey ve nesneleri temizleme. Kişi ne kadar temizlerse temizlesin yeterince temiz hissetmeyebilir; aile bireylerinin de bu kurallara uymasını isteyebilir.

  Diğer sık obsesyonlar:
  - Bir şeyi unutma ya da hata yapma düşüncesi
  - Kaybetme ya da yanlış yere koyma düşüncesi
  - Davranışları üzerindeki kontrolü kaybetme düşüncesi
  - Başkalarına ya da kendine karşı saldırgan düşünceler
  - Cinsellik ya da din ile ilgili istenmeyen, yasak ya da tabu düşünceler
  - Her şeyin simetrik ya da mükemmel düzende olmasını istemek

  Sık kompulsiyonlar:
  - Eşyaları belirli bir şekilde sıralamak ya da düzenlemek
  - Kapının kilitli, fırının kapalı olup olmadığını ya da okunan / yazılanı tekrar tekrar kontrol etmek
  - Bir kelimeyi ya da davranışı belli sayıda söylemek / yapmak
  - Dua etmek ya da belli cümleleri tekrarlamak
  - Yerdeki kareleri, araba plakalarını ya da belli kelimeleri saymak

• Nedenler ve risk faktörleri

  OKB'nin nasıl ortaya çıktığı tam olarak aydınlatılamamıştır. Araştırmalara göre biyolojik (serotonin sistemi bozukluğu), psikolojik, genetik ve çevresel etkenler rol oynar.

  • Birinci derece akrabalarda hastalığın bulunması riski artırır.
  • Gelip geçici düşüncelere ve bunların getirdiği suçluluk, utanç gibi duygulara hassasiyet, bu düşünceleri tehdit haline getirebilir; düşüncelerle mücadele etmek akla gelme sıklığını artırabilir.
  • Düzenli, titiz, mükemmeliyetçi mizaç özellikleri olan kişilerde OKB gelişme olasılığı daha yüksek olabilir.
• Tanı süreci nasıl işler?

  Kişinin kendi düşünce ve davranışlarının bir ruhsal hastalığın belirtisi olup olmadığına karar vermesi çoğu zaman güçtür.

  • Aile hekimi: değerlendirir, tedaviyi planlar ya da gerekirse yönlendirir.
  • Sağlıklı Hayat Merkezleri: psikolog desteği, kendi kendine yardım ve problem çözme programları
  • Psikiyatri uzmanı: MHRS üzerinden randevu alınabilir.
• Tedavi ve yönetim

  Uygun tedavi gören kişilerde genellikle belirtilerde iyileşme, yaşam kalitesinde ve işlevsellikte artış görülür. Kronikleşme olasılığının yüksek olması tedaviyi önemli kılar.

  • Psikoterapi: Bilimsel olarak en etkin kullanılan yöntem bilişsel davranışçı terapidir (BDT). BDT, hatalı algılama ve yorumlama biçimlerini fark etmeye, olumsuz düşünceleri sorgulamaya ve hastalığı sürdüren davranış kalıplarını değiştirmeye yardımcı olur.
  • İlaç ve psikoterapi birlikte: Kaynağa göre en etkili yöntemdir.

  Kendi kendine yardım: Tedavinin yanında yeterli ve kaliteli uyku, sağlıklı beslenme, egzersiz ve başkalarıyla zaman geçirmek; dikkati dışarıya yönlendirmek, meditasyon ve yoga stres ve kaygıyı hafifletmeye yardımcı olabilir.

• İlaç grupları

  Seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI'lar) OKB için birinci sıra tedavi seçeneğidir. Tedavinin ilk günlerinde hafif bulantı, baş ağrısı, uyku bozukluğu, mide huzursuzluğu gibi geçici yan etkiler ve cinsel yan etkiler görülebilir. Kaynağa göre bu ilaçlar bağımlılık yapmaz. İlacın ne kadar etkili olacağı ve ne kadar süre kullanılacağı kişiye göre değişir.

• Sık sorulan sorular

  OKB hastası olduğumu düşünüyorum, ne yapmalıyım?

  Önce aile hekiminizle konuşabilir, Sağlıklı Hayat Merkezlerinden psikolog desteği alabilir ya da MHRS üzerinden psikiyatri uzmanından randevu alabilirsiniz.

  Belirtilerimin OKB olup olmadığını nasıl anlarım?

  Tekrarlanan her düşünce ya da alışkanlık OKB değildir. OKB'de kişi bunların aşırı olduğunu bilse bile kontrol edemez, çok zaman harcar ve günlük yaşamda önemli sorunlar yaşar. Karar vermek güç olabileceği için bir uzmana başvurmak gerekir.