Sağlıklı Beslenme ile İlgilendiğini Belirten Doktor ve Uzmanlar

Sağlıklı Beslenme hakkında

• Nedir?

  • Kaynağa göre beslenme; açlığı bastırmak, karın doyurmak ya da canın çektiğini yemek değildir.
  • Besin öğelerinden herhangi biri hiç alınmadığında ya da gereğinden az veya çok alındığında büyüme ve gelişme engellenir, sağlık bozulur. Gereğinden fazla tüketilen bazı öğeler vücutta yağ olarak depolanır.
  • Dengesiz beslenmeyi önlemede beslenme eğitimiyle sağlıklı beslenme bilinci kazandırmak büyük önem taşır.
• Uyarılar ve güvenlik

  • Çiğ süt ve pastörize edilmemiş sütten yapılan peynir gibi besinler bruselloz (brusella hastalığı) etkenini taşıyabilir. Kaynağı bilinmeyen sokak sütü yerine pastörize veya UHT süt tercih edilmelidir. Kaynağa göre sütü kaynama noktasına geldikten sonra en az 5 dakika kaynatmak hijyen açısından yararlı olabilir.
  • Veteriner kontrolünden geçmiş etler tüketilmelidir.
  • Yumurta kabuğundan mikroorganizmalar kolayca geçebildiği için özellikle akı iyi pişirilmelidir; çiğ yumurta tüketilmemelidir. Yumurta temiz, çatlaksız seçilmeli ve buzdolabında yıkanmadan saklanmalıdır.
  • Çimlenmiş patateste zehirleyici solanin maddesi artar; aşırı çimlenmiş patates tüketilmemelidir.
• Korunma

  Süt grubu (süt, yoğurt, peynir, kefir, sütlü tatlılar)
  - Kalsiyumdan zengindir; kemik ve diş gelişiminde önemli rol oynar.
  - Kaynağa göre yetişkinler günde 2 porsiyon; 2 yaş üzeri çocuklar, ergenler, gebe ve emziren kadınlar ile menopoz sonrası kadınlar 2-4 porsiyon tüketmelidir.
  - Bir porsiyon: bir orta boy kupa süt (240 mL) veya yoğurt (200-240 mL) ya da iki kibrit kutusu büyüklüğünde beyaz peynir (ortalama 40-60 g).

  Et-yumurta-kurubaklagil grubu (et, tavuk, balık, yumurta, kuru fasulye, nohut, mercimek; ceviz, fındık gibi yağlı tohumlar)
  - Günlük 2-3 köfte kadar et-tavuk-balık-hindi tüketilmelidir.
  - Haftada en az 2 kez balık yenmelidir.
  - Yumurta bebek ve çocuklar için her gün bir adet tüketildiğinde yararlıdır.
  - Kuru baklagillerin haftada 2-3 kez tüketilmesi önerilir; protein kalitesini artırmak için tahıllarla birlikte yenmelidir.
  - Yağlı tohumlarda günlük miktar fındıkta 15-20 adet (30 gr) veya cevizde 5-6 adet (30gr) olarak verilmiştir.

  Sebze ve meyve grupları
  - Günde en az 5 porsiyon meyve ve sebze önerilir. Örnek: 1 porsiyon meyve = 1 orta boy elma ya da portakal veya 1 büyük boy mandalina; 1 porsiyon sebze = 4-5 yemek kaşığı sebze yemeği veya 1 kase salata.
  - Çeşitli renk ve türlerde sebze tüketilmelidir. Kaynağa göre bu grup, dengesiz beslenmeye bağlı şişmanlık ve bazı kronik hastalıkların oluşma riskini azaltır.

  Ekmek ve tahıl grubu (buğday, pirinç, mısır, çavdar, yulaf; un, bulgur, yarma)
  - Tam tahıl ürünleri günde 6 porsiyon (örneğin 6 dilim ekmek veya 3 dilim ekmek, 1 kepçe unlu çorba ve 4 yemek kaşığı pilav) tüketilebilir.
  - Tüketilecek miktar kişinin ağırlığına ve bedensel çalışma durumuna göre değişir.

• Özel durumlar (gebelik, çocuk, yaşlı)

  - Koroner arter hastalığı, diyabet, hipertansiyon gibi hastalıkları olanlar için kaynak, diyetisyen kontrolünde yağsız kırmızı et, derisiz beyaz et ve balığı önerir.
  - Kaynağa göre kalp-damar hastaları haftada 1-2 kez yumurta yiyebilir.
  - Kuru baklagiller posası yüksek, yağı düşük olduğu için kalp-damar ve diyabet hastalarının diyetinde sık yer almalıdır.
  Bu notlar genel bilgidir; kişisel diyet planı yerine geçmez.

• Hazırlık

  • Sebze ve meyveler mümkünse çiğ ve yenebilen kabuklarıyla tüketilmeli; sebzeler yıkanırken suda uzun süre bekletilmemelidir.
  • Sebzeler kısa sürede, diriliği korunacak şekilde ve kapağı kapalı tencerede pişirilmelidir; haşlama suyu dökülmemeli, pişirirken soda eklenmemelidir.
  • Etler için haşlama, ızgara gibi yöntemler tercih edilmeli, kızartmadan kaçınılmalıdır. Izgarada et ile ateş arasındaki uzaklık eti yakmayacak şekilde ayarlanmalıdır; aksi halde kaynağa göre kanser yapıcı maddeler oluşur.