Stres ile İlgilendiğini Belirten Doktor ve Uzmanlar

Stres hakkında

• Nedir?

  Stres altındayken vücudunuz bazı hormonlar salgılar. Hormonlar, kanla taşınan ve vücudun farklı bölümlerinin çalışmasını yöneten kimyasallardır. Stres hormonları sizi uyanık ve harekete hazır hâle getirir. Kan basıncınızı, kalp hızınızı ve kan şekerinizi yükseltebilir. Bu tepkiye bazen "savaş ya da kaç" tepkisi denir.

  Herkes zaman zaman stres yaşar. Stres kısa süreli ya da uzun süreli olabilir. Bir kez yaşanan bir olaydan da, sürekli tekrarlanan bir durumdan da kaynaklanabilir.

  Örneğin araba kullanırken önünüze aniden başka bir araç çıktığında hissettiğiniz irkilme de bir tür strestir. Bu ani hormon dalgası, kazadan kaçınmak için frene hızla basmanıza yardım eder.

• Belirtiler ve bulgular

  Stres hem bedeninizi hem ruh hâlinizi hem de davranışlarınızı etkileyebilir. Farklı hissetmenizin ya da davranmanızın nedeninin stres olduğunu fark etmek her zaman kolay değildir.

  Bedensel belirtiler:

  • baş ağrısı ya da baş dönmesi
  • kas gerginliği ya da ağrısı
  • mide sorunları
  • göğüs ağrısı ya da kalbin hızlı atması
  • cinsel sorunlar

  Duygu ve düşüncelerle ilgili belirtiler:

  • odaklanmakta ve karar vermekte zorlanma
  • bunalmış hissetme, sürekli endişelenme
  • unutkanlık
  • çabuk sinirlenme, alıngan ve ters olma

  Davranışlardaki değişiklikler:

  • çok fazla ya da çok az uyuma
  • çok fazla ya da çok az yeme
  • bazı yerlerden ya da insanlardan kaçınma
  • daha fazla alkol ya da sigara kullanma
• Nedenler ve risk faktörleri

  Stres genellikle zihinsel ya da duygusal baskıya verilen bir tepkidir. Çoğu zaman bir şeyin kontrolünüzden çıktığı hissiyle ilgilidir. Bazen ise belirgin bir nedeni yoktur.

  Stres yaratabilecek durumlara örnekler:

  • İş: iş yerindeki baskı, işsizlik ya da emeklilik
  • Aile: ilişki sorunları, boşanma ya da birine bakım verme
  • Para: beklenmedik faturalar ya da borç alma
  • Sağlık: hastalık, yaralanma ya da bir yakını kaybetme

  Uzun süreli (kronik) stresin nedenleri ise şöyle gruplanabilir:

  • iş, okul, aile ve para sorunları gibi bitmeyen günlük baskılar
  • boşanma, hastalık ya da işini kaybetme gibi ani ve zor değişiklikler
  • ağır bir kaza, savaş, sel ya da deprem gibi ciddi zarar görme veya ölüm tehlikesi yaşanan olaylar (travmatik stres)

  Travmatik stres, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) denen uzun süren bir soruna yol açabilir. Stresinizin nedenini bilirseniz onunla başa çıkmanın yollarını bulmanız kolaylaşabilir.

• Tedavi ve yönetim

  Aşağıdaki belirtilerden ağır olanlar 2 hafta ya da daha uzun sürüyorsa doktorunuza başvurun:

  • uyku sorunları
  • istemediğiniz kilo değişikliklerine yol açan yeme değişiklikleri
  • ruh hâliniz yüzünden yataktan kalkmakta zorlanma
  • düşüncelerinizi toparlamakta güçlük
  • genelde keyif aldığınız şeylere ilginin kaybolması
  • olağan günlük işlerinizi yapamama

  Stresle baş etmekte zorlanıyorsanız ya da kendi denediğiniz yöntemler işe yaramıyorsa da aile hekiminize ya da doktorunuza danışın. Acil olmayan ama beklemeye de gelmeyen bir durumda beklemeden doktora ya da acil servise başvurun; durum ağırsa 112'yi arayın.

  Doktorunuz sizi gerekirse psikolog ya da sosyal hizmet uzmanı gibi ruh sağlığı alanında çalışan bir uzmana yönlendirebilir.

• Olası komplikasyonlar

  Uzun süreli streste vücudunuz sanki tehdit altındaymış gibi davranır. Herkes strese farklı tepki verir, ama uzun süre stres altında kalırsanız şunları fark edebilirsiniz:

  • Her zamankinden sık hastalanma. Stres, vücudun mikroplarla savaşma gücünü zayıflatır.
  • Mide sorunları ya da sindirim güçlüğü
  • Uyku sorunları
  • Baş ağrıları
  • Üzgün, öfkeli ya da kolayca üzülen biri olma

  Stres sürdükçe vücut üzerindeki yük artar. Bu yük; depresyon, kaygı (anksiyete) bozukluğu, kalp hastalığı, yüksek tansiyon ve şeker hastalığı (diyabet) gibi ciddi sağlık sorunlarının gelişmesinde rol oynayabilir.

• Korunma

  Ruh sağlığınızı destekleyen basit adımlar uzun süreli stresi yönetmenize yardımcı olabilir:

  • Düzenli hareket edin. Her gün 30 dakikalık bir yürüyüş kendinizi daha iyi hissetmenize yardım edebilir.
  • Rahatlatıcı etkinlikler deneyin. Nefes, meditasyon ya da kas gevşetme egzersizleri içeren uygulamalar ve programlar işinize yarayabilir.
  • Her gece yeterince uyuyun.
  • Çok fazla kafein almayın.
  • Önceliklerinizi belirleyin. Neyin hemen yapılması gerektiğine, neyin bekleyebileceğine karar verin. Gün sonunda yapamadıklarınıza değil, yaptıklarınıza odaklanın.
  • Destek isteyin. Duygularınızı bir arkadaşınızla, aile bireyinizle ya da doktorunuzla konuşun.
  • Zamanınızı planlayın. Basit zaman yönetimi teknikleri ve zor günler için önceden plan yapmak, örneğin bir yapılacaklar listesi hazırlamak işinizi kolaylaştırabilir.
  • Benzer şeyler yaşayanlardan destek alın. İnsanların kendi deneyimleriyle birbirine yardım ettiği akran desteği de bir seçenektir.

  Kaçınmanız gerekenler:

  • Her şeyi aynı anda yapmaya çalışmayın; kolayca ulaşabileceğiniz küçük hedefler koyun.
  • Değiştiremeyeceğiniz şeylere takılmayın; enerjinizi kendinizi daha iyi hissetmeye harcayın.
  • Yalnız olduğunuzu düşünmeyin. Çoğu insan hayatının bir döneminde stres yaşar ve destek almak mümkündür.
  • Stresten kurtulmak için alkol, sigara, kumar ya da uyuşturucuya yönelmeyin. Bunların hepsi ruh sağlığını kötüleştirebilir.
• Sık sorulan sorular

  Stres her zaman zararlı mıdır?

  Hayır. Az ve kısa süreli stres bazen işe yarar. Örneğin bir işin teslim tarihi sizi işi zamanında bitirmeye zorlayabilir; iş bitince stres de geçer.

  Stres hormonları nelerdir?

  Kaygılı ya da korkmuş hissettiğinizde vücudunuz adrenalin ve kortizol gibi stres hormonları salgılar. Bunlar kalbin hızlanması ya da terleme gibi bedensel belirtilere yol açabilir.

  Mutlu olaylar da stres yaratır mı?

  Evet. Ev almak, bebek sahibi olmak ya da düğün planlamak gibi önemli yaşam olayları da stres hissine yol açabilir.

  Stresli olduğumu fark etmeyebilir miyim?

  Evet. Stres belirtilerine alışıp bir sorun olduğunu fark etmeyebilirsiniz. Hayatınızda çok stres varsa bunun sizi nasıl etkilediğine dikkat edin ki önlem alabilesiniz.